De Boetepot

Op de website van de rijksoverheid is te lezen dat het doel van het straffen van wetsovertreders is om genoegdoening te bieden aan het slachtoffer en de samenleving. In 2023 heeft het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) € 854 miljoen aan boetes geïnd. Ten opzichte van de totale inkomsten van het rijk (€366.4 miljard) is dit een relatief klein bedrag, namelijk 0.23%. Het opvullen van de begroting wordt niet als doel genoemd bij het opleggen van een boete, toch laten beleidsmakers hier zich wel toe verleiden (voorbeeld1, voorbeeld2).

Om dit gedrag in de toekomst te voorkomen, is het noodzakelijk om het boetebeleid te hervormen. Een voorstel hiervoor is om een boetepot op te richten waarin alle boeteopbrengsten worden gestort. Vervolgens kunnen onbeboete burgers jaarlijks beloond worden vanuit deze pot. Deze beloning kan direct of indirect worden uitgekeerd:

• Direct: De opbrengsten worden rechtstreeks verdeeld onder de onbeboete Nederlandse bevolking.
• Indirect: De opbrengsten worden geïnvesteerd in een boetefonds, waarvan de opbrengsten vervolgens worden verdeeld onder de onbeboete Nederlanders.

In de onderstaande grafiek worden beide implementaties geïllustreerd. Hierbij zijn enkele aannames gemaakt:

• De verwachte boeteopbrengsten in de toekomst zijn gebaseerd op een lineaire extrapolatie van de inkomsten uit 2022 (€ 746 miljoen) en 2023 (€ 854 miljoen). Hierbij zijn geen correcties toegepast voor inflatie, bevolkingsgroei of veranderingen in de bevolkingssamenstelling.
• De verwachte Nederlandse bevolking is gebaseerd op gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
• Het rendement van het boetefonds wordt geschat op 7.5%
• Er wordt aangenomen dat 85% van de bevolking geen boetes ontvangt voor hun overtredingen 😉

Het is belangrijk op te merken dat de beloningen in de eerste jaren relatief bescheiden zullen zijn. Echter, het doel van het boetefonds is om een eerlijker strafsysteem te creëren, waarbij de hoogte van de boete niet wordt beïnvloed door de financiële situatie van de overheid. Het indirecte beloningssysteem zal aanvankelijk lager zijn dan het directe systeem, maar naar verwachting zal het rond 2043 hoger zijn. Dit systeem biedt ook de mogelijkheid dat de gehele bevolking wordt beloond in een hypothetisch jaar waarin geen boetes worden uitgeschreven. Wellicht zal blijken dat als de beloning hoog genoeg is, het belonen van gewenst gedrag effectiever blijkt te zijn dan het bestraffen van ongewenst gedrag.